Презентация Тема: Муса Җәлил иҗаты Татар халкының бөек улы, герой шагыйрь Муса Җәлил (Муса Мостафа улы Җәлилов) 1906 елның 15 февралендә элекке. – презентация

Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

image Муса Җәлил image

Бу исемне телгә алуга, күз алдына ниндидер гадәттән тыш кеше килгәндәй була. Ул – ялкынлы шигырьләр язган шагыйрь дә, илнең азатлыгы өчен курку белмәс көрәшче дә, үлемне ирләрчә батыр каршылаган каһарман да.

Муса Җәлил (Муса Мостафа улы Җәлилов) 1906 елда Ырынбур өлкәсе Мостафа авылында туа. Ул кече яшьтән үк зирәк һәм хыялга бай бала була. Күп укый, һәр нәрсәне белергә тырыша. Оста итеп мандолинада уйнарга өйрәнә. Рәсем ясарга ярата.

Муса Ырынбурда «Хөсәения» мәдрәсәсендә укый. Җәйне туган авылында үткәрә. Табигать матурлыгы аның күңелен үзенә тарта, соңыннан ул бу күзәтүләрен рәсем итеп төшерә.

Муса 10-11 яшьләрендә шигырьләр дә язып карый. Ләкин алар югала. Матбугатта иң беренче булып унөч яшендә язылган «Бәхет» шигыре (1919) басыла. 1922 елда ул Казанга килә һәм 1923-1925 елларда Казан педагогия институтының рабфагында укый. 1925 елда Җәлилнең «Барабыз» исемле беренче китабы чыга. «Иптәшкә» (1929) дигән шигырь җыентыгы аның шагыйрь булып җитлегеп килүен тагын бер тапкыр раслый.

Ул 1931 елда Мәскәү университетының әдәбият бүлеген тәмамлый.

Мәскәүдә чыгучы «Комммунист» гәзитендә әдәбият һәм сәнгать бүлеген алып бара. Редакция эшләре белән Уралга һәм Сарытау өлкәсенә иҗади сәфәрләргә чыга. 1933 елның җәендә Дергачи районында татарча газета оештыра.

1939 елда Җәлилне Татарстан Язучылар берлегенең җитәкчесе итеп сайлыйлар. Сугышка кадәрге елларда шагыйрь бик күп шигырьләр, җырлар, «Хат ташучы» поэмасын, «Алтынчәч», «Илдар» исемле опера либреттоларын яза.

Бөек Ватан сугышы башлану белән, ул үзен фронтка җибәрүләрен сорый. Аның үтенече канәгатьләндерелә. Ләкин 1942 нче елның җәендә Волхов фронтында, дошман чолганышында калып, авыр яраланган хәлдә, фашистлар кулына әсирлеккә эләгә. Әнә шулай аның лагерь тормышы башлана. Шагыйрь әсирлектә дә көрәшне туктатмый. Яшерен оешмага керә, аның җитәкчеләреннән берсе була, бик күп әсирләр белән лагерьдан качу һәм партизаннарга барып кушылу ниятен тормышка ашырырга уйлый. Бер хыянәтче аларның серләрен фашистларга хәбәр итә. Шуннан соң Җәлилне һәм аның иптәшләрен Берлиндагы Моабит төрмәсенә ябалар. Шагыйрь анда да туган иленә тугрылыклы булып кала. Искиткеч рухи ныклык күрсәтә. Үлем җәзасы көтеп торганда да, туган илгә, халыкка тирән мәхәббәт белән сугарылган, фашистларга көчле нәфрәтен белдергән шигырьләр язып, аларны үзе ясаган кечкенә дәфтәрләргә теркәп бара. Җәлилнең әсирлектә язган шигырьләре бөтен дөньяга билгеле. Татарстанга аның ике дәфтәре кайтты. Аларны бөтен дөньяда «Моабит дәфтәрләре» дигән исем белән беләләр. Беренче дәфтәренә Муса Җәлилнең алтмыш шигыре теркәлгән һәм дәфтәрнең соңгы битенә васыять язылган:

«Моны язды татарның билгеле шагыйре М. Җәлил. 1942 елны сугышка килде һәм әсир төште. Әсирлектә күп газаплар чигеп, сәяси яшерен оешмага катнашуда гаепләнеп кулга алынды, төрмәгә ябылды. Бәлкем, аны үлем җәзасына хөкем итәрләр. Ул үләр. Ә аның әсирлектә һәм тоткынлыкта язган 115 шигыре бар. Ул шулар өчен кайгыра. Шуның өчен 115 енең 60 ын гына булса да күчереп калдырырга тырышты. Әгәр бу китап кулыңа төшсә, акка күчер, сакла һәм сугыштан соң, Казанга хәбәр итеп, улгән шагыйрьнең шигырьләре итеп дөньяга чыгар. Минем васыятем шул.

1943, декабрь».

Бу дәфтәрне 1944 елның февралендә Тегель төрмәсеннән Габбас Шарипов исемле әсир алып чыга. Аннан ул аны Нигъмәт Терегулов дигән кешегә тапшыра. 1946 елны Н. Терегулов дәфтәрне Татарстан Язучылар берлегенә китереп бирә.

Икенче дәфтәрне Муса Җәлил саклар өчен Бельгия партизаны Андре Тиммерманска биргән. Әлеге намуслы кеше 1947 нче елда аларны безнең илебезгә җибәрә.

Җәлилнең өченче дәфтәре дә булган дигән фикер бар. Ләкин әле ул табылмады, аны эзләү дәвам итә. 1944 елның 25 августында фашистлар М. Җәлилне һәм аның көрәштәшләрен җәзалыйлар. Җәлилчеләр соңгы сәгатьләрендә дөнья белән кулларына мөселманнарның изге китабы – Коръән тотып хушлашалар.

Шагыйрьне үтерсәләр дә, фашистлар аның ялкынлы җырларын, көчле рухын юк итә алмадылар. Муса Җәлил илгә җыр булып кайтты.

                              Җырлап үттем данлы көрәш кырын,                                Җырлап килдем тормыш языма.                                Соңгы җырым палач балтасына                               Башны тоткан килеш языла. 

Аның исемен татар халкы мәңгеләштерде. Казандагы Татар дәүләт опера һәм балет академия театры Муса Җәлил исемен йөртә. Башкалабызның үзәгендә аңа һәйкәл куелды. Ул яшәгән фатирда музей ачылды. Татарстанда Җәлил исемендәге бистә бар. Муса Җәлилгә багышлап романнар, поэмалар, опера, җырлар, сынлы сәнгать әсәрләре иҗат ителде.

Җәлил исемен илебез халкы горурлык белән искә ала. Һәр буын аны йөрәгендә саклый. Аның көрәше һәм эшчәнлеге – күпләр өчен кыюлык һәм батырлык үрнәге.

Төркем: Опубликовано 24.02.2013 – 18:09 –

Муса Җәлилнең тормыш юлы турында тулы мәгълүмат

Скачать:

Вложение Размер
“Йолдызлы сәгать” (Герой шагыйрь Муса Җәлилнең тормыш юлы һәм иҗатына багышлана) (Герой шагыйрь Муса Җәлилнең тормыш юлы һәм…
Герой-шагыйрь Муса Җәлилнең тормыш юлы һәм иҗатына багышланган тамчы-шоу.

Тамчы-шоу герой-шагыйрь Муса Җәлилнең тормыш юлы һәм иҗаты буенча белемнәрне системага салуны күз алдында тота. Бу уен 7 турдан тора….

”Муса Җәлилнең тормышы истәлек, хатлар, шигырьләрдә” (Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе,6 нчы сыйныф)

Муса Җәлил иҗаты буенча 6 нчы сыйныфта бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе…

М.Җәлилнең тормыш юлы һәм иҗаты

8 нче сыйныф укучылары өчен…

Муса Җәлилнең тормыш юлына һәм иҗатына багышланган викторина

Муса Җәлилнең тормыш юлына һәм иҗатына багышланган викторина…

Муса Җәлилнең Мәскәү чоры тормышы һәм иҗаты.

Муса Җәлилнең тормыш юлы һәм иҗатын өйрәнеп язылган фәнни-тикшеренү эше….

М.Җәлилнең тормышы хатларда, истәлекләрдә…

6нчы сыйныфта “М.Җәлилнең тормышы хатларда, истәлекләрдә…” темасына дәрес планы…

  • Мне нравится

  Татарстан Республикасы Милли китапханәсе Мәгълүмат ресурслары Электрон китапханә Татарстан Республикасының күренекле мәдәният һәм сәнгать эшлеклеләре: белешмәлекләр Муса Җәлил. Биобиблиографик белешмәлек

Муса Җәлилнең тәрҗемәи хәле

М. Җәлил әсәрләре һәм аның хакындагы әдәбиятның биобиблиографик күрсәткече:

  • М. Җәлил әсәрләре
  • М. Җәлил әсәрләре (2006 елдан башлап)
  • М. Җәлилнең тормышы һәм иҗаты турында (1996-2005)
  • М. Җәлилнең тормышы һәм иҗаты турында (2006 елдан башлап)
  • М. Җәлилгә багышланган сайтларга сылтамалар (рус)

Соңгы яңарту: 2021 елның 12 феврале, 17:26

История о том, как благодаря тетрадке со стихами человек, обвиненный в измене Родине, был не только оправдан, но и получил звание Героя Советского Союза, сегодня известна немногим. Однако в свое время о ней писали во всех газетах бывшего СССР. Ее герой — Муса Джалиль прожил всего 38 лет, но успел за это время создать множество интересных произведений. Кроме того он доказал, что даже в фашистских концлагерях человек может бороться с врагом и поддерживать патриотических дух в своих товарищах по несчастью. В этой статье представлена краткая биография Мусы Джалиля на русском языке.

Детство

Муса Мустафович Залилов родился в 1906 году в деревне Мустафино, которая сегодня расположена на территории Оренбургской области. Мальчик был шестым ребенком в традиционной татарской семье простых тружеников Мустафы и Рахимы.

С раннего возраста Муса стал проявлять интерес к учебе и необычайно красиво выражал свои мысли.

Сначала мальчик учился мектебе — деревенской школе, а когда семья переехала в Оренбург, его отправили учиться в медресе «Хусаиния». Уже в 10 лет Муса написал первые стихи. Кроме того, он хорошо пел и рисовал.

После революции медресе преобразовали в Татарский институт народного образования.

Подростком Муса вступил в комсомол, и успел даже повоевать на фронтах Гражданской войны.

По ее окончании Джалиль принял участие в создании в Татарстане пионерских отрядов и пропагандировал идеи юных ленинцев в своих стихах.

Любимыми поэтами Мусы были Омар Хайям, Саади, Хафиз и Дердмэнд. Увлечение их творчеством привело к созданию Джалилем таких стихотворных произведений, как «Гори, мир», «Совет», «Единодушие», «В плену», «Престол из колосьев» и пр.

Учеба в столице

В 1926-м году Муса Джалиль (биография в детстве представлена выше) был избран членом Татаро-Башкирского Бюро ЦК ВЛКСМ. Это позволило ему поехать в Москву и поступить на этнологический факультет МГУ. Параллельно с учебой Муса писал стихи на татарском языке. Их переводы читались на студенческих поэтических вечерах.

В Татарстане

В 1931 году Муса Джалиль, биография которого сегодня практически неизвестна российской молодежи, получил диплом об окончании вуза и был направлен на работу в Казань. Там в этот период при ЦК ВЛКСМ начали издаваться детские журналы на татарском. Муса стал работать в них редактором.

Через год Джалиль уехал в город Надеждинск (современный Серов). Там он много и упорно трудился над новыми произведениями, в том числе над поэмами «Ильдар» и «Алтын Чэч», которые в будущем легли в основу либретто опер композитора Жиганова.

В 1933 году поэт вернулся в столицу Татарстана, где издавалась газета «Коммунист», и возглавил ее литературный отдел. Он продолжал много писать и в 1934 году вышли 2 сборника стихов Джалиля «Орденоносные миллионы» и «Стихи и поэмы».

В период с 1939 по 1941 годы Муса Мустафаевич работал в Татарском оперном театре заведующим литературной частью и секретарем Союза писателей Татарской АССР.

Война

23 июня 1941 года Муса Джалиль, биография которого читается как трагический роман, явился в свой военкомат и написал заявление с просьбой отправить его в действующую армию. Повестка пришла 13 июля, и Джалиль попал в артиллерийский полк, формировавшийся на территории Татарстана. Оттуда Мусу направили в Мензелинск на 6-месячные курсы политруков.

Когда командованию Джалиля стало известно, что перед ними известный поэт, депутат горсовета и бывший председатель татарского Союза писателей, было решено издать приказ о его демобилизации и отправке в тыл. Однако он отказался, так как считал, что поэт не может призывать людей защищать Родину, находясь в тылу.

Тем не менее, Джалиля решили беречь, и держали в резерве при штабе армии, который тогда находился в Малой Вишере. При этом он часто ездил в командировки на передовую, выполняя поручения командования и собирая материал для газеты «Отвага».

Кроме того, он продолжал писать стихи. В частности, на фронте родились такие его произведения как «Слеза», «Смерть девушки», «След» и «Прощай, моя умница».

К сожалению, до читателя не дошло стихотворение «Баллада о последнем патроне», которое поэт написал незадолго до пленения в письме к товарищу.

Ранение

В июне 1942 года вместе с другими солдатами и офицерами Муса Джалиль (биография в последний год жизни поэта стала известна только после смерти героя) попал в окружение. Пытаясь прорваться к своим, он получил тяжелое ранение в грудь. Так как Мусе некому было оказать медицинскую помощь, у него начался воспалительный процесс. Наступавшие гитлеровцы нашли его в бессознательном состоянии и взяли в плен. С этого момента советское командование стало считать Джалиля пропавшим без вести.

Плен

Товарищи Мусы по концлагерю старались оберегать раненного друга. Они скрывали от всех, что он является политруком, и старались не допускать до тяжелой работы. Благодаря их заботе, Муса Джалиль (биография на татарском языке в свое время была известна каждому школьнику) выздоровел и сам стал оказывать помощь другим заключенным, в том числе моральную.

Трудно поверить, но он смог достать огрызок карандаша и на клочках бумаги писал стихи. По вечерам их читали всем бараком, вспоминая о Родине. Эти произведения помогали заключенным пережить все трудности и унижения.

Во время скитания по лагерям Шпандау, Плетцензее и Моабит Джалиль продолжал поддерживать дух сопротивления в советских военнопленных.

«Ответственный за культурно-просветительскую работу»

После поражения под Сталинградом гитлеровцы задумали создать легион из советских военнопленных татарской национальности, поддерживаясь принципа «Разделяй и властвуй». Это воинское соединение получило название «Идель-Урал».

Муса Джалиль (биография на татарском неоднократно переиздавалась) находился на особом счету у немцев, которые хотели использовать поэта в пропагандистских целях. Его включили в состав легиона и назначили руководить культурно-просветительской работой.

В Едлиньске около польского города Радом, где формировался «Идель-Урал», Муса Джалиль (биография на татарском языке хранится в музее поэта) стал членом подпольной группы советских военнопленных.

В качестве организатора концертов, призванных сформировать дух сопротивления в отношении советских властей, «угнетавших» татар и представителей других национальностей, ему приходилось много ездить по немецким концлагерям. Это позволило Джалилю находить и вербовать все новых членов для подпольной организации. В результате членам группы даже удалось связаться с подпольщиками из Берлина.

В начале зимы 1943 года 825-й батальон легиона был направлен в Витебск. Там он поднял восстание, и около 500 человек смогли уйти к партизанам вместе с табельным оружием.

Арест

В конце лета 1943 года Муса Джалиль (краткая биография в молодости вам уже известна) вместе с другими подпольщиками готовил побег для нескольких заключенных, приговоренных к смерти.

Последнее совещание группы состоялось 9 августа. На нем Джалиль сообщил товарищам, что связь с Красной Армией налажена. Подпольщики наметили начало восстания на 14 августа. К несчастью, среди участников сопротивления нашелся предатель, который выдал их замыслы фашистам.

11 августа всех «культпросветителей» вызвали в столовую «для репетиции». Там все они были арестованы, а Муса Джалиль (биография на русском языке есть в многих христоматиях советской литературы) — избит на глазах у задержанных для их устрашения.

В Моабите

Его вместе с 10 соратниками отправили в одну из берлинских тюрем. Там Джалиль познакомился с участником бельгийского сопротивления Андре Тиммермансом. В отличие от советских пленных, граждане других государств, находящиеся в нацистских застенках, имели право на переписку и получали газеты. Узнав, что Муса является поэтом, бельгиец отдал ему карандаш и регулярно передавал полоски бумаги, отрезанные от газет. Они сшивались Джалилем в маленькие тетрадки, в которых он записывал свои стихи.

Поэта казнили на гильотине в конце августа 1944 года в берлинской тюрьме Плетцензее. Где находится могилы Джалиля и его соратников до сих пор неизвстно.

Признание

После войны в СССР на поэта завели розыскное дело и включили его в списки особо опасных преступников, так как он обвинялся в измене Родине и сотрудничестве с нацистами. Муса Джалиль, биография на русском языке которого, как и его имя, были изъяты из всех книг о татарской литературе, так и остался бы, наверное, оклеветанным, если бы не бывший военнопленный Нигмат Терегулов. В 1946-м году он пришел в Союз писателей Татарстана и передал тетрадку со стихами поэта, которую ему чудом удалось вынести из немецкого лагеря. Через год бельгиец Андре Тиммерманс передал второй блокнот с произведениями Джалиля в советское консульство в Брюсселе. Он рассказал, что находился вместе Мусой в фашистских застенках и видел его перед казнью.

Так до читателей дошло 115 стихотворений Джалиля, а его тетрадки сегодня хранятся в государственном музее Татарстана.

Всего этого не было бы, если об этой истории не узнал Константин Симонов. Поэт организовал перевод «Моабитских тетарадей» на русский язык и доказал героизм подпольщиков под руководством Мусы Джалиля. Симонов написал о них статью, которая была напечатана в 1953 году. Так с имени Джалиля было смыто пятно позора, и о подвиге поэта и его соратников узнал весь Советский Союз.

В 1956 году поэта посмертно удостоили звания Героя Советского Союза, а чуть позже стал лауреатом Ленинской премии.

Биография Мусы Джалиля (краткое содержание): семья

У поэта было три жены. От первой супруги Раузы-ханум у него был сын Альберт Залилов. Джалиль очень любил своего единственного мальчика. Тот хотел стать военным летчиком, но по причине болезни глаза не был принят в летное училище. Тем не менее, Альберт Залилов стал военным и в 1976 году был командирован на службу в Германию. Там он находился 12 лет. Благодаря его розыскам в разных уголках Советского Союза стала известна подробная биография Мусы Джалиля на русском.

Второй женой поэта была Закия Садыкова, родившая ему дочь Люцию.

Девочка с мамой жила в Ташкенте. Училась в музыкальном училище. Затем окончила ВГИК, и ей посчастливилось принять участие в съемках документальной картины «Моабитская тетрадь» в качестве ассистента режиссера.

Третья супруга Джалиля — Амина — родила ему еще одну дочку. Девочку назвали Чулпан. Она, как и отец, около 40 лет своей жизни отдала литературной деятельности.

Теперь вы знаете, кем был Муса Джалиль. Краткая биография на татарском этого поэта должна изучаться всеми школьниками на его малой Родине.

Похожие статьи

Истәлекле урыннар
Казанның иң танылган символларының берсе Казан Кирмәненең Спас манарасы һәм Татарстанның Милли музее янында урнашкан. Бөек татар шәгыйренең олпат гәүдәсен чәнечкеле тимерчыбыкның богаулары да тыя алмый, аның башы югары карап тора.

тарихи мәгълүмат

Һәйкәл 1966 нчы елда Советлар Союзы Герое, татар шагыйре Муса Җәлил хөрмәтенә куела. Ул фашизмга каршы яшерен көрәшә, тик гестапо аны 1943 нче елда кулга ала. Нацистлар төрмәсендә ул кечкенә кәгазь кисәкләрендә шигырьләр яза. Соңыннан аларны «Моабит дәфтәрләре» циклына берләштерә. Үлеменең якынлашканнанын сизеп, Җәлил җыентыкларын төрмәдәшләренә тапшыра. Аны 1944 нче елда гильотина белән җәзалап үтерәләр. «Маобит дәфтәрләре»ндәге шигырьләрен 60 тан күбрәк телләргә тәрҗемә итәләр. Аның оригиналы Татарстанның Милли музеенда саклана.

Сервис һәм хезмәт күрсәтү

парковка

Ничек барып җитерге

Иң якын тукталышлар – «КАИ», «Үзәк стадион»; «Кремль» метро ст.

image 1 нче маршрут. Казандагы көн Татарстанның башкаласы һәм аның истәлекле урыннары белән танышабыз, татар ашларыннан авыз итәбез

image 2 нче маршрут. Казандагы көн Музейларда һәм шәһәр урамнарында Казан тарихын һәм мәдәниятен өйрәнәбез, төбәкнең традицион һәм хәзерге гастрономиясе турында беләбез image Тәтештәге көн Сәүдәгәрләрнең борынгы шәһәре — Тәтештә йөрибез. Молоствовлар утарына кереп чыгабыз, биеклектән Казан күренешенә сокланабыз

Казанга кадәр билет бәяләрен белегез

Оцените статью
Рейтинг автора
4,8
Материал подготовил
Егор Новиков
Наш эксперт
Написано статей
127
А как считаете Вы?
Напишите в комментариях, что вы думаете – согласны
ли со статьей или есть что добавить?
Добавить комментарий